Kredyt bankowy a pożyczka pozabankowa. Jak porównać koszty i sprawdzić pożyczkodawcę

Zanim wybierzesz kredyt bankowy lub pożyczkę pozabankową, sprawdź kredytodawcę, kwotę faktycznie dostępną do wykorzystania i wszystkie koszty spłaty. Sama nazwa produktu nie wskazuje, kto udziela finansowania. O łącznym wydatku decydują nie tylko odsetki, ale także prowizje, wymagane usługi dodatkowe i okres spłaty.

Kredyt bankowy a pożyczka pozabankowa - co je różni?

Banki i pozabankowe instytucje pożyczkowe podlegają różnym przepisom regulującym ich działalność, lecz przy umowach objętych ustawą o kredycie konsumenckim stosują się do nich wspólne zasady informowania o kosztach i ochrony konsumenta. Sam fakt, że finansowania udziela bank, nie gwarantuje niższej ceny. Również pożyczka pozabankowa nie jest z definicji droższa - o koszcie rozstrzygają dokumenty konkretnej oferty.

Poza bankami i instytucjami pożyczkowymi finansowania udzielają również spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i), działające na odrębnych zasadach. Nazwa „pożyczka” pojawia się także w ofertach banków - nie jest synonimem produktu pozabankowego.

Jak odróżnić kredytodawcę od pośrednika?

W reklamie może występować marka inna niż nazwa prawna firmy. Stroną udzielającą finansowania jest podmiot wskazany w umowie jako kredytodawca. Pośrednik przedstawia ofertę lub pomaga złożyć wniosek, ale sam nie musi wypłacać pieniędzy. Sprawdź również, czy pobiera wynagrodzenie od Ciebie.

Wejdź samodzielnie do wyszukiwarki podmiotów KNF albo odpowiedniego rejestru. Porównaj pełną nazwę, NIP lub KRS i status podmiotu z projektem umowy. Osobno sprawdź listę ostrzeżeń publicznych KNF. Brak ostrzeżenia nie stanowi potwierdzenia bezpieczeństwa firmy. Szczegółową procedurę znajdziesz w poradniku o weryfikacji kredytodawców i pośredników w KNF.

Kiedy stosuje się ustawę o kredycie konsumenckim?

Ustawa obejmuje zasadniczo finansowanie udzielane konsumentowi przez kredytodawcę w ramach jego działalności do kwoty 255 550 zł albo jej równowartości w innej walucie. Obejmuje także niezabezpieczony hipoteką kredyt przeznaczony na remont domu lub lokalu mieszkalnego, również powyżej tego progu (art. 3 ust. 1a). Art. 4 określa wyłączenia i przypadki stosowania wybranych przepisów.

Do umów o kredyt konsumencki należą między innymi określone umowy pożyczki i kredytu bankowego. Nie każda pożyczka prywatna, firmowa ani kredyt zabezpieczony hipoteką podlega tym samym zasadom. Najpierw ustal rodzaj umowy, a dopiero potem stosuj ustawowe terminy i limity.

Przed zawarciem umowy kredytodawca przeprowadza ocenę zdolności kredytowej na zasadach określonych w przepisach. Nie oznacza to, że każdy podmiot wykorzystuje te same źródła danych lub identyczną procedurę. Reklama „bez BIK” nie jest dowodem, że można legalnie pominąć ocenę zdolności kredytowej.

Jakie dokumenty i kwoty porównać przed podpisaniem umowy?

Przed wyborem oferty poproś o formularz informacyjny przygotowany dla proponowanych warunków, tabelę opłat i dokumenty usług dodatkowych. Na podstawie art. 12 ustawy masz prawo otrzymać na wniosek bezpłatny projekt umowy, jeżeli w ocenie kredytodawcy lub pośrednika spełniasz warunki uzyskania finansowania.

• Całkowita kwota kredytu - środki udostępniane konsumentowi zgodnie z definicją ustawową, bez kredytowanych kosztów kredytu.
• Całkowity koszt kredytu - obejmuje między innymi odsetki, prowizje i koszty wymaganych usług dodatkowych, zgodnie z ustawą.
• Całkowita kwota do zapłaty - całkowita kwota kredytu powiększona o całkowity koszt kredytu.
• RRSO - wyraża całkowity koszt kredytu w ujęciu rocznym według ustawowej metody obliczania.
• Terminy i wysokość rat - uwzględnij opłaty pobierane poza ratami, ewentualną ostatnią dużą ratę i datę zakończenia spłaty.

Przy umowie kredytu konsumenckiego zawartej na czas określony masz także prawo, na podstawie art. 37, otrzymać bezpłatny harmonogram spłaty w dowolnym momencie obowiązywania umowy. Jeszcze przed podpisaniem warto ustalić planowane daty i wysokości rat.

Jak porównać koszt dwóch ofert na tym samym przykładzie?

Porównaj oferty dla takiej samej kwoty rzeczywiście udostępnionej do wykorzystania i tego samego okresu. W poniższym przykładzie modelowym, niebędącym ofertą rynkową, każda umowa udostępnia 10 000 zł na 12 miesięcy. Prowizje i ubezpieczenie są opłacane osobno z własnych środków, bez potrąceń z wypłaty i bez finansowania tych kosztów kredytem.

Wariant B ma ratę niższą o 20 zł, ale po uwzględnieniu opłat poza ratami kosztuje o 160 zł więcej. Nie wyliczono RRSO, ponieważ wymaga ono także konkretnych dat przepływów pieniężnych. Przy rzeczywistych ofertach porównaj zarówno RRSO z formularzy informacyjnych, jak i łączną kwotę do zapłaty. Więcej o tych pojęciach przeczytasz w poradniku o RRSO, prowizji i całkowitym koszcie kredytu.

Okres spłaty również ma znaczenie. Dla odrębnego przykładu bez dodatkowych opłat 12 rat po 950 zł oznacza 11 400 zł łącznej spłaty, a 24 raty po 520 zł - 12 480 zł. Druga rata jest niższa o 430 zł, lecz suma płatności wyższa o 1 080 zł, a zobowiązanie trwa o rok dłużej.

Jak uwzględnić ubezpieczenie, pakiety usług i opłaty pośrednika?

Koszty usług dodatkowych niezbędnych do uzyskania kredytu albo otrzymania go na oferowanych warunkach wlicza się do całkowitego kosztu kredytu i uwzględnia w RRSO zgodnie z ustawą. Dotyczy to również wymaganego ubezpieczenia. Rzeczywiście dobrowolne dodatki, niezależne od warunków finansowania, ocenia się odrębnie.

• Ubezpieczenie - ustal cenę przez cały wymagany okres, zakres ochrony, wyłączenia odpowiedzialności i skutki rezygnacji.
• Pakiet usług - sprawdź, czy jest obowiązkowy, ile kosztuje oraz czy podpisujesz odrębną umowę.
• Prowizja - ustal, czy jest jednorazowa, potrącana z wypłaty, czy powiększa saldo zadłużenia.
• Pośrednictwo - sprawdź, kto pobiera opłatę, za jakie czynności i na jakich warunkach.

UOKiK wskazywał ryzyko oferowania pożyczek wraz z kosztownymi dodatkami, których znaczenie i cena nie były wystarczająco przejrzyste dla konsumentów. Nie przyjmuj, że usługa jest bezpłatna lub dobrowolna tylko dlatego, że nazwano ją „bonusem”. Przedpłaty oceniaj według zapisów umowy i art. 28a ustawy - samo pobranie opłaty przed zawarciem umowy nie oznacza automatycznie naruszenia prawa.

Jak odstąpić od kredytu i odzyskać koszty po wcześniejszej spłacie?

Przy kredycie konsumenckim masz prawo odstąpić od umowy bez podawania przyczyny w terminie 14 dni od jej zawarcia. Jeśli w umowie brakuje elementów wymaganych art. 30, termin biegnie od dnia dostarczenia wszystkich tych elementów. Oświadczenie wyślij w terminie pod jeden z adresów wskazanych przez kredytodawcę lub pośrednika; dla zachowania terminu wystarczy wysłanie go przed upływem 14 dni.

Po odstąpieniu zwracasz udostępnioną kwotę i odsetki za okres od wypłaty do spłaty, nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia. Art. 54 określa zasady kosztów odstąpienia, w tym wąski wyjątek dotyczący bezzwrotnych kosztów poniesionych na rzecz organów administracji publicznej.

Na podstawie art. 55 odstąpienie od kredytu jest skuteczne również wobec związanej z nim umowy o usługę dodatkową, jeśli usługę świadczy kredytodawca albo osoba trzecia na podstawie umowy z kredytodawcą. Nie oznacza to automatycznie odstąpienia od każdej niezależnej umowy z innym usługodawcą.

Możesz również spłacić kredyt konsumencki przed terminem. Art. 49 przewiduje odpowiednie obniżenie całkowitego kosztu kredytu, a art. 52 - rozliczenie całkowitej wcześniejszej spłaty przez kredytodawcę w ciągu 14 dni. W określonych przypadkach ustawa dopuszcza prowizję za wcześniejszą spłatę, na warunkach art. 50-51.

Kiedy przerwać składanie wniosku o pożyczkę?

• Nie znasz pełnej nazwy kredytodawcy ani nie otrzymujesz czytelnych warunków umowy.
• Nie potrafisz ustalić, za co płacisz pośrednikowi albo komu trafia opłata wstępna.
• Ktoś nakłania Cię do zaniżenia zobowiązań lub podania nieprawdziwych dochodów.
• Rozmówca żąda aplikacji do zdalnego sterowania, hasła do bankowości lub kodu zatwierdzającego przelew.
• Spłata nowych rat jest realna tylko po zaciągnięciu następnej pożyczki.
• Nie otrzymujesz jasnej informacji, czy dodatkowe ubezpieczenie lub pakiet jest obowiązkowy.

Jeżeli obecne zobowiązania przekraczają możliwości domowego budżetu, zacznij od uporządkowania zadłużenia. Nowe finansowanie nie rozwiąże problemu, jeśli nie masz środków na jego terminową spłatę.

Jak obliczyć limit kosztów pozaodsetkowych kredytu konsumenckiego?

Art. 36a ustawy określa górną granicę pozaodsetkowych kosztów dla umów objętych tym przepisem. Przy okresie krótszym niż 30 dni wynosi ona 5% całkowitej kwoty kredytu. Od 30 dni stosuje się wzór 10% kwoty kredytu + 10% kwoty kredytu za rok, proporcjonalnie do okresu spłaty, przy maksymalnym pułapie 45%.

Najczęstsze pytania o kredyt bankowy i pożyczkę pozabankową

Czy pożyczka zawsze pochodzi od firmy pozabankowej?

Nie. Pożyczek udzielają również banki i SKOK-i. Sprawdź nazwę kredytodawcy w umowie, a nie tylko nazwę produktu.

Czy nadzór KNF gwarantuje korzystną ofertę?

Nie. Nadzór dotyczy działalności instytucji i przestrzegania obowiązujących wymogów, natomiast cenę i ryzyko konkretnego zobowiązania trzeba ocenić osobno.

Czy pożyczka pozabankowa zawsze jest droższa od kredytu bankowego?

Nie. Koszt zależy od warunków konkretnej oferty. Wiarygodne porównanie wymaga jednakowej kwoty do dyspozycji i okresu oraz uwzględnienia opłat obowiązkowych.

Czy legalna firma pożyczkowa musi oceniać zdolność kredytową?

Tak, przy udzielaniu kredytu konsumenckiego obowiązek oceny zdolności kredytowej wynika z przepisów. Poszczególni kredytodawcy nie muszą stosować identycznych metod i źródeł informacji.

Czy niższa rata oznacza tańszą pożyczkę?

Nie. Niższa rata często wynika z dłuższego okresu spłaty. Porównuj sumę wszystkich płatności, w tym obowiązkowe koszty poza ratami.

Czy odstąpienie od pożyczki obejmuje płatny pakiet usług?

Tak, jeśli spełnione są przesłanki art. 55 ustawy dotyczące związanej z kredytem usługi świadczonej przez kredytodawcę albo osobę trzecią na podstawie umowy z kredytodawcą. Niezależne umowy wymagają odrębnej analizy.

Czy wcześniejsza spłata oznacza zwrot części prowizji?

Przy umowach podlegających ustawie o kredycie konsumenckim całkowity koszt kredytu podlega odpowiedniemu obniżeniu na podstawie art. 49. Rozliczenie zależy od umowy, kosztów i okresu, o który skrócono spłatę.

Autor: Jacek Grudniewski. Zasady opracowywania treści i finansowania serwisu. Zgłoś błąd.

Źródła i podstawa prawna

• Ustawa o kredycie konsumenckim - tekst jednolity, art. 3-5, 9, 12, 28a, 36a-37 oraz 48-55
• Prawo bankowe - tekst jednolity
• KNF - nadzór nad instytucjami pożyczkowymi
• KNF - status pośredników kredytu konsumenckiego
• KNF - wyszukiwarka podmiotów
• KNF - lista ostrzeżeń publicznych
• UOKiK - obowiązkowe dodatki i ich koszty w ofertach pożyczek
• UOKiK - kalkulator wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego